همه‌ ما یک داستان از «همکار سخت‌» داریم:

• همکاری که ایمیل‌ها و پیام‌ها را به‌موقع جواب نمی‌دهد و کار کل تیم را معطل می‌گذارد.
• همکاری که همیشه در حال شکایت از دیگران است.
• همکاری که فکر می‌کند بیش‌تر از بقیه می‌داند و در مورد دستاوردهایش اغراق می‌کند.
• همکاری که مرزهای حرفه‌ای را رعایت نمی‌کند یا وارد فضای خصوصی بقیه می‌شود.

بیشتر وقت‌ها رفتار چنین همکارهایی آزاردهنده اما قابل تحمل است. اما وقتی این رفتار تبدیل به عادت همیشگی شود، به رابطه‌های کاری آسیب می‌زند و تعارض و تنش در محیط کار ایجاد می‌کند. وقتی به این نقطه می‌رسیم، وقتش است یاد بگیریم چطور با چنین همکارانی کنار بیاییم، بدون اینکه حرفه‌ای بودن‌مان را قربانی کنیم.

چرا مدیریت رابطه با همکاران اهمیت دارد؟

در یک نظرسنجی از شرکت Myers-Briggs درباره تعارض در محیط کار، ۳۶٪ کارکنان گفته‌اند که «اغلب»، «خیلی زیاد» یا «همیشه» با تعارض سر و کار دارند. حتی اگر شما هر روز با یک همکار دشوار روبه‌رو نباشید، احتمال اینکه هر از گاهی با کسی مواجه شوید که فضای کار را مسموم می‌کند، بالاست.

قبل از هر چیز، اول سراغ خودتان بروید

خیلی راحت است که آدم‌های دشوار را «تیغ در چشم» ببینیم. اما قبل از اینکه واکنش نشان دهید و احتمالاً تعارض را شدیدتر کنید، یک قدم عقب بروید و احساسات‌تان را بررسی کنید: فکر کنید چرا از رفتار این آدم خوشتان نمی‌آید. آیا همکاری‌نکردن است؟ تنبلی است؟ زورگویی به شما یا دیگران است؟

گاهی ما از یک همکار خوشمان نمی‌آید، چون ما را یاد کسی از گذشته‌مان می‌اندازد یا روی ویژگی‌هایی دست می‌گذارد که در خودمان دوست‌شان نداریم. این‌که این احساسات را برای خودتان شفاف کنید یا با یک دوست، کوچ یا درمان‌گر مطرح کنید، کمک می‌کند احساسات‌تان را پردازش کنید و از شدت فشارشان کم شود. بعد از آن راحت‌تر می‌توانید یک راه‌حل عملی پیدا کنید.

یک راه دیگر برای چک کردن خودتان این است که رفتار خودتان را زیر ذره‌بین بگذارید. اغلب ما قصه‌هایی درباره دردسرهایی که همکاران برای‌مان درست کرده‌اند داریم، اما فراموش می‌کنیم که گاهی خودمان هم «همکار سخت‌» کسی دیگر هستیم. هر کسی می‌تواند ویژگی‌های سمی و آزاردهنده داشته باشد؛ این به خود شما برمی‌گردد که تأمل کنید و از دیگران بازخورد بگیرید تا اگر لازم است رفتار خودتان را تغییر دهید.

پنج نوع همکار دشوار

شما احساسات‌تان را پردازش کرده‌اید، رفتار خودتان را تنظیم کرده‌اید، اما هنوز با یک همکار واقعاً آزاردهنده طرفید. قدم بعدی این است که یاد بگیرید چطور بدون زیر پا گذاشتن حرفه‌ای‌گری، با او مخالفت کنید یا مرز بگذارید. راه‌های سازنده زیادی برای کنار آمدن با همکاران دشوار وجود دارد، اما استراتژی مناسب به نوع رفتاری که شما را آزار می‌دهد بستگی دارد. در ادامه با پنج نوع رایج از همکاران سخت و چند راهکار برای مدیریت رابطه با هر کدام آشنا می‌شویم.

۱. همکار کُند (The sloth)

اگر آدم پرانرژی‌ای باشید، همکارانی که با سرعت شما حرکت نمی‌کنند، ممکن است اعصاب‌تان را خرد کنند. آن‌ها با ریتم شما جلو نمی‌آیند و همین باعث می‌شود از بیرون تنبل و بی‌انگیزه به‌نظر برسند. معمولاً کارشان را خیلی دیر تحویل می‌دهند و این وقتی آزاردهنده‌تر می‌شود که انجام کار شما به خروجی آن‌ها وابسته باشد.

راه‌حل: خیلی راحت است که چنین فردی را «تنبل» خطاب کنیم، اما رفتار او همیشه تمام داستان را نشان نمی‌دهد. گاهی همکارهای کُند، درگیر چالش‌هایی هستند؛ از مشکلات سلامتی گرفته تا استرس و فرسودگی شغلی. اگر سرعت کار همکارتان برای شما مشکل ایجاد کرده، اول با مهربانی و احترام سراغش بروید و سعی کنید بفهمید برای کار موثرتر به چه چیزی نیاز دارد. برایش توضیح دهید که این کند بودن چه تأثیری روی حجم کار و مهلت‌های زمانی شما می‌گذارد و از او بخواهید درباره ظرفیت و زمان‌بندی‌اش شفاف‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر صحبت کند. این گفت‌وگوهای سخت، خیلی وقت‌ها انگیزه‌ای می‌شود که فرد کُند تغییراتی در رفتار خود بدهد. اما اگر صحبت‌های شما تأثیری نداشت یا نمی‌دانید چطور وارد گفت‌وگو شوید، می‌توانید از مدیر یا واحد منابع انسانی کمک بخواهید تا مداخله کنند.

۲. همکار غرغرو و منفی‌گرا  (The bellyacher)

همکارانی که مدام روی مشکل‌ها تمرکز می‌کنند و بی‌وقفه غر می‌زنند، روحیه جمع را می‌کشند. البته گاهی تخلیه ناراحتی و اعتراض، اگر به‌جا باشد، برای همه مفید است. اما وقتی منفی‌گرایی از حد بگذرد، محیط کار را مسموم می‌کند و اگر کسی شروع کند به غر زدن علیه شما یا کارتان، می‌تواند احساسات‌تان را جریحه‌دار کند و روی رابطه‌تان تأثیر بگذارد.

راه‌حل: این موقعیت‌ها بهترین زمان برای «چک کردن خودتان» است. شکایت‌های همکارتان را بی‌طرفانه بررسی کنید و ببینید چرا این‌قدر اذیت‌تان می‌کند. آیا حرفش غلط است؟ یا نکته‌ای را می‌گوید که خودتان هم می‌دانید هست، اما دوست ندارید با آن روبه‌رو شوید؟ اگر نکته درستی در حرفش هست، ببینید می‌توانید با هم راه‌حلی پیدا کنید یا نه. اگر شکایت‌های او درست نیست، یا شما امکان تغییر ندارید، می‌توانید زاویه دید تازه‌ای پیشنهاد کنید. مثلاً وقتی همکارتان شروع می‌کند به غر زدن درباره جلسه، شما می‌توانید بگویید: «من اتفاقاً اون جلسه رو دوست داشتم.» همین یک جمله می‌تواند خیلی از انرژی منفی فضا را خنثی کند.

۳. همکار عاشق دیده‌شدن  (The spotlight hog)

موفقیت در کار گروهی، به همکاری همه بستگی دارد و وقتی درست انجام شود، نتایج چشمگیری دارد. اما گاهی تعادل تیم به هم می‌خورد؛ مخصوصاً وقتی یک نفر می‌خواهد بیشتر از سهم واقعی‌اش دیده شود. چنین فردی ممکن است هر پروژه‌ای را به نام خودش تمام کند یا حتی درباره نقشی که داشته، اغراق کند و دروغ بگوید. در این صورت، شما با یک «عاشقِ نورِ صحنه» طرفید.

راه‌حل: اغلب این آدم‌ها دنبال دیده‌شدن از سوی همکاران یا مدیران هستند؛ گاهی برای پوشاندن ضعف در عزت نفس. شاید احساس می‌کنند کسی ارزش‌شان را نمی‌بیند و نمی‌دانند چطور واکنش نشان دهند یا فکر می‌کنند نقش‌شان در پروژه به اندازه کافی پررنگ نبوده است. به رسمیت شناختن مشارکت واقعی این همکار می‌تواند همان تأییدی باشد که نیاز دارد. اما اگر باز هم دیدید که روی گرفتن کل اعتبار پروژه پافشاری می‌کند، از مطرح کردن موضوع با مدیرتان نترسید؛ می‌توانید حقیقت را شفاف کنید و درباره نقش‌ها و انتظارات هر فرد در تیم با او صحبت کنید.

۴. همکار همه‌چیزدان  (The hotshot)

بعضی همکاران فکر می‌کنند همه‌چیز را می‌دانند. در جلسات صدایشان از همه بلندتر است، به‌سختی انتقاد را می‌پذیرند و معمولاً بقیه را کنار می‌زنند تا فقط ایده‌های خودشان در مرکز توجه باشد. آن‌ها بلد نیستند در تیمی کار کنند که همه صدا و سهم برابر دارند و این به‌مرور باعث عدم تعادل قدرت و ساختار ناعادلانه می‌شود.

راه‌حل: درست مثل «عاشق نورِ صحنه»، احتمالاً این آدم هم دنبال تأیید و قدردانی است. می‌توانید روی همین نیازش کار کنید؛ مثلاً از او درباره مشکلی که دارید، نظر و راهنمایی بخواهید. این کار از یک طرف به او نشان می‌دهد که برای ایده‌هایش ارزش قائلید و از طرف دیگر به او مدلی از تعامل را نشان می‌دهد که در آن، نظرش «خواسته» می‌شود، نه اینکه خودش وسط صحبت همه بپرد. اما اگر مشکل بزرگ‌تر و جدی‌تر است، شاید لازم باشد برای خودتان و دیگر اعضای تیم، صدای‌تان را بلندتر کنید. بدون توهین، شفاف و مستقیم توضیح دهید که رفتار او چه اثری روی کار بقیه دارد.

۵. همکار شایعه‌پراکن  (The gossip)

در نگاه اول، آدمی که همیشه در جریان همه چیز است و با همه گپ می‌زند، ممکن است برعکسِ یک همکار سخت به‌نظر برسد؛ اجتماعی، گرم و همیشه در حال صحبت. اما وقتی این گپ‌های کوچک تبدیل به شایعه و حرف‌پشت‌سر شود، می‌تواند موقعیت‌های ناراحت‌کننده‌ای بسازد و شما را در موقعیتی قرار دهد که نمی‌دانید چطور باید واکنش نشان دهید.

راه‌حل: بهترین روش برای مواجهه با شایعه در محیط کار، بی‌توجهی به آن است. اگر همکارتان می‌خواهد داستانی را تعریف کند که مرزها را زیر پا می‌گذارد، سعی کنید از فضا خارج شوید یا مؤدبانه بحث را عوض کنید. این برخورد شاید در لحظه کمی ناخوشایند باشد، اما در بلندمدت به ساختن یک محیط کاری سالم‌تر کمک می‌کند. از آنجا که این همکار اغلب فقط می‌خواهد دوست پیدا کند، می‌توانید کمک کنید تیم به شکل‌های دیگری با هم صمیمی شود؛ روش‌هایی که نیازی به شایعه و حرف‌های خصوصی دیگران ندارند.

چطور با یک همکار سخت‌ کنار بیاییم: ۵ راهکار عملی

۱. زمان تعامل‌تان را محدود کنید

اگر یک همکار انرژی شما را می‌گیرد و دلسردتان می‌کند، اشکالی ندارد تعامل‌تان را با او محدود کنید. گفت‌وگوها را حرفه‌ای نگه دارید، در محیط کار مرزهای مشخص برای خودتان تعریف کنید و مؤدبانه از گپ‌های غیرضروری فاصله بگیرید. فقط مراقب باشید او را کاملاً نادیده نگیرید، چون این کار خودش می‌تواند منبع تعارض جدیدی شود.

۲. واکنش‌تان را تنظیم کنید

قبل از واکنش نشان دادن به یک همکار یا موقعیت سخت، یک قدم عقب بروید و ببینید چه حسی دارید. گاهی واکنش ما اوضاع را بدتر می‌کند. اگر عصبانی یا ناراحت هستید، از واکنش تند و لحظه‌ای خودداری کنید. خودتان را از موقعیت جدا کنید و از روش‌هایی مثل نفس عمیق استفاده کنید تا آرام شوید. وقتی ذهن و بدن‌تان آرام‌تر شد، سراغ موضوع بروید.

۳. مثبت بمانید

اگر منفی‌گرایی روحیه را تخلیه می‌کند، مثبت‌اندیشی می‌تواند آن را شارژ کند. شما نمی‌توانید احساسات بقیه را کنترل کنید، اما می‌توانید با رفتار خودتان فضا را بهتر کنید. روی قدردانی، نقاط قوت و حفظ تعادل کار و زندگی تمرکز کنید تا انرژی لازم برای مشارکت در یک فضای مثبت را داشته باشید.

۴. حرفه‌ای بمانید

اجازه ندهید یک همکار دشوار مانع اهداف حرفه‌ای شما شود. خیلی وقت‌ها رفتار او اصلاً درباره شما نیست؛ بلکه ناشی از مسئله‌ای است که خودش با آن درگیر است. درباره ناراحتی‌تان حرف بزنید، اما از انرژی و تمرکز خودتان هم محافظت کنید و مسیر حرفه‌ای خودتان را ادامه دهید. گفتنش آسان‌تر از انجام دادن است، اما نباید اجازه دهید او حواس‌تان را از کار خودتان پرت کند.

۵. کمک بگیرید

گاهی کنار آمدن با همکار سخت‌ فقط با یک گفت‌وگو حل نمی‌شود. اگر در ارتباط با او به بن‌بست رسیده‌اید یا مدیریت واکنش‌های خودتان برایتان سخت است، وقتش است کمک بگیرید. یک منتور یا کوچ می‌تواند به شما کمک کند احساسات‌تان را در محیط کار مدیریت کنید، گفت‌وگوهای سخت را شروع کنید و دوباره تمرکزتان را روی اهداف‌تان برگردانید.

فراموش نکنید که شما پنج روز هفته را در محل کار می‌گذرانید؛ این زمان باید تا جایی که می‌شود برای شما قابل‌تحمل و حتی لذت‌بخش باشد. اگر همکاری محیط را مسموم کرده، از اقدام کردن و کمک گرفتن نترسید.

منابع

• How to deal with difficult coworkers: 5 tips for a friendlier workplace, Allaya Cooks-Campbell, Betterup, 2023.